//////

Organizacja Sądu Najwyższego

Prezydent w drodze rozporządzenia określa organizację Sądu Najwyższego, szczegółowy zakres właściwości izb (patrz schemat) i zasady wewnętrznego regulaminu. Sąd Najwyższy sprawuje nadzór w zakresie orzekania nad działalnością wszystkich sądów, które rozpoznają spory i na podstawie dowodów uzyskanych w czasie przewodu sądowego i norm prawnych wydają wyroki w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej. Sąd Najwyższy podejmuje uchwały wyjaśniające przepisy prawne budzące wątpliwości w praktyce. Podejmuje uchwały dotyczące rozstrzygnięć prawnych. Rozpatruje rewizje nadzwyczajne i kasacje wyroków. Kasacja jest swoistą formą skargi na prawomocne orzeczenie sądu po wyczerpaniu zwykłej drogi odwoławczej. Na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego może być powołany obywatel polski korzystający z pełni praw cywilnych i obywatelskich, nieskazitelnego charakteru, mający ukończone studia prawnicze z tytułem magistra prawa, wyróżniający się wiedzą prawniczą i doświadczeniem zawodowym.

Sądy powszechne

Sądami powszechnymi są: sądy rejonowe, sądy okręgowe i sądy apelacyjne. Sądy powszechne tworzy i znosi minister sprawiedliwości. Sąd rejonowy tworzy się dla jednej gminy lub większej ich ilości. Sąd okręgowy tworzy się dla obszaru co najmniej dwóch sądów rejonowych. Sąd apelacyjny tworzy się dla obszaru co najmniej dwóch sądów okręgowych. Sądy orzekają na zasadzie instancyjności. W zależności od ustawowych uregulowań sprawy w pierwszej instancji rozpatrywane mogą być przez sądy rejonowe lub okręgowe. Odwołanie od wyroku składa się do wyższej instancji. Dla sądu rejonowego jest to sąd okręgowy, dla sądu okręgowego sąd apelacyjny. Minister sprawiedliwości tworzy w sądach okręgowych i czasami rejonowych odrębne sądy pracy i ubezpieczeń społecznych, sądy gospodarcze oraz sądy rodzinne. Generalnie sądy dzielą się na wydziały, które tworzone są w zależności od potrzeb. Sądy powszechne rozstrzygają sprawy z zakresu prawa cywilnego, karnego, rodzinnego
Read more…

Sądy wojskowe

Sądy wojskowe funkcjonują dla sił zbrojnych niezależnie od sądów powszechnych, na podstawie ustawy – „Prawo o ustroju sądów wojskowych z dnia 21 sierpnia 1997 r.” Sądy wojskowe to: wojskowe sądy okręgowe i wojskowe sądy garnizonowe. Sądy wojskowe tworzy i znosi minister obrony narodowej w porozumieniu z ministrem sprawiedliwości i Krajową Radę Sądownictwa. Sądy wojskowe tak jak sądy powszechne działają na zasadzie co najmniej dwuinstancyjności. To znaczy, że każda ze stron uczestniczących w procesie (w przewodzie sądowym) ma możliwość odwołania się do wyższej instancji od wyroku instancji pierwszej. Odwołanie od wojskowego sądu okręgowego kierowane jest do Izby Wojskowej Sądu Najwyższego. Pamiętać należy, że wyrok mogą zaskarżyć, odwołać się od decyzji – strony, także oskarżyciel publiczny – prokurator występujący w sprawach karnych oraz rzecznik praw obywatelskich.

Naczelny Sąd Administracyjny

Sąd administracyjny utworzony został na mocy ustawy z 31 stycznia 1980 r. Obecnie działa na podstawie ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Procedury powołania i funkcjonowania Naczelnego Sądu Administracyjnego są takie same jak Sądu Najwyższego. Naczelny Sąd Administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, orzeka o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów prawnych terenowych organów administracji rządowej. W Naczelnym Sądzie Administracyjnym są tylko sędziowie zawodowi. Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w sprawach skarg na decyzję administracyjną, na decyzje wydane w postępowaniu administracyjnym oraz skarg na bezczynność organów. Rozstrzyga spory między organami jednostek samorządu terytorialnego oraz między organami samorządu a administracja rządową (spory kompetencyjne). Udziela odpowiedzi na pytania prawne przedstawione do rozstrzygnięcia przez samorządowe kolegia odwoławcze. Naczelny Sąd Administracyjny, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: uchyla decyzję
Read more…

Rozpoznawanie spraw sądowych

Rozpoznawanie spraw w sądach powszechnych i wojskowych odbywa się z udziałem ławników. Kto może zostać ławnikiem w sądach powszechnych? Ławnikiem może zostać obywatel polski korzystający z pełni praw cywilnych i obywatelskich, nieskazitelnego charakteru, który ukończył 26 lat i mieszka w miejscu kandydowania co najmniej od roku. Ławnikami nie mogą być osoby zawodowo związane z wymiarem sprawiedliwości lub obsługą prawną. Ławnikiem można być tylko w jednym sądzie. Ławnicy ludowi biorą udział w rozpoznawaniu spraw w sądach rejonowych, sądach okręgowych, a w apelacyjnych – tylko w rozpoznawaniu spraw z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. Ławników wybierają rady gmin.

Ławnicy w sądach

Kandydatów na ławników zgłaszają radom gmin: prezesi sądów, zakłady pracy, stowarzyszenia, organizacje, związki zawodowe zarejestrowane na podstawie przepisów prawa oraz 25 obywateli mających czynne prawo wyborcze, zamieszkałych stale na danym terenie. Kandydatów na ławników do orzekania w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych zgłaszają w równej liczbie organy administracji państwowej i związki zawodowe, bowiem w rozpoznawaniu spraw występuje po jednym z każdej strony, czyli ławnik administracyjny i ławnik związkowy. Kadencja ławników trwa 4 lata. Ławnicy kładają ślubowanie wg roty ustalonej dla sędziów. W zakresie orzekania ławnicy są niezawiśli, podlegają tylko ustawom, głos ich jest równy z głosem sędziego. W orzekaniu obowiązuje zasada kolegialności, tak stanowi prawo. W opinii publicznej rola ławników jest bagatelizowana. Właściwa ranga ławników, „sumienia społecznego”, być może zmieniłaby wizerunek wymiaru sprawiedliwości w naszym kraju.

Ławnik wojskowy

Generalnie ławnikiem w sądzie wojskowym może być tylko żołnierz, który znajduje się  w służbie czynnej, który ukończył 18 lat, korzysta z praw cywilnych i obywatelskich, wyróżnia się w wykonywaniu zadań służbowych i przestrzeganiu dyscypliny. Ławników wojskowych wybiera się do konkretnego wojskowego sądu na zebraniach żołnierzy jednostek wojskowych. Kadencja takiego ławnika trwa 3 lata, bądź też przez okres odbywania służby wojskowej. Ławnik może być odwołany przez zebranie większością głosów. W wojskowych sądach obowiązuje zasada, że ławnik nie może być niższy stopniem od sądzonego. Ławnicy cywilni mogą uczestniczyć w określonych przypadkach w sądzie wojskowym.

Organy sądów

W Sądzie Najwyższym oraz w sądach apelacyjnych i okręgowych działają poza pierwszymi prezesami i ich zastępcami organy kolegialne, takie jak: zgromadzenie ogólne sędziów, kolegium sądu. Zgromadzenia ogólne sędziów wysłuchują rocznych sprawozdań z pracy kolegiów własnych sądów, zapoznają się z przedstawionymi przez kolegia kandydaturami na stanowiska własnych sądów oraz zajmują się sprawami istotnymi dla sędziów. Sądy rejonowe mają tylko jeden organ sądowy – prezesa sądu. Prezesów i wiceprezesów sądów, z wyjątkiem Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, powołuje i odwołuje minister sprawiedliwości, po zasięgnięciu opinii zgromadzenia ogólnego sędziów określonej instancji, spośród sędziów własnych lub wyższych instancji także spośród sędziów: Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Kadencja prezesa sądu apelacyjnego, okręgowego i rejonowego trwa 4 lata. Nadzór administracyjny nad sądami powszechnymi, wojskowymi i administracyjnymi sprawuje minister sprawiedliwości. Ustala regulamin wewnętrzny określający tryb urzędowania sądów. Określa terminy niszczenia
Read more…

Trybunał Konstytucyjny

Trybunał Konstytucyjny powołany został na mocy ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. Jest samodzielnym, autonomicznym organem. Składa się z 15 sędziów nominowanych przez Sejm na okres 9 lat (art. 194 ust. 1 konstytucji) bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ogólnej liczby posłów. Kadencja liczona jest indywidualnie, a zatem istnieje gwarancja ciągłości pracy. Prezesa i wiceprezesa trybunału mianuje prezydent spośród przedstawionych przez trybunał kandydatów. Kompetencje Trybunału Konstytucyjnego obejmują cztery dziedziny: kontrole norm  między innymi rozpatrywanie skarg konstytucyjnych; w tej procedurze uprawniony jest do zwracania się do trybunału prezydent RP, a także inne podmioty, rozstrzyganie sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami państwa, orzekanie o zgodności z konstytucją celów lub działalności partii politycznych, uznanie przejściowej niemożności sprawowania urzędu przez prezydenta. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego są ostateczne i mają moc obowiązującą. Podstawą prawną działania Trybunału Konstytucyjnego jest konstytucja
Read more…