//////

Rozpoznawanie spraw sądowych

Rozpoznawanie spraw w sądach powszechnych i wojskowych odbywa się z udziałem ławników. Kto może zostać ławnikiem w sądach powszechnych? Ławnikiem może zostać obywatel polski korzystający z pełni praw cywilnych i obywatelskich, nieskazitelnego charakteru, który ukończył 26 lat i mieszka w miejscu kandydowania co najmniej od roku. Ławnikami nie mogą być osoby zawodowo związane z wymiarem sprawiedliwości lub obsługą prawną. Ławnikiem można być tylko w jednym sądzie. Ławnicy ludowi biorą udział w rozpoznawaniu spraw w sądach rejonowych, sądach okręgowych, a w apelacyjnych – tylko w rozpoznawaniu spraw z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. Ławników wybierają rady gmin.

Ławnicy w sądach

Kandydatów na ławników zgłaszają radom gmin: prezesi sądów, zakłady pracy, stowarzyszenia, organizacje, związki zawodowe zarejestrowane na podstawie przepisów prawa oraz 25 obywateli mających czynne prawo wyborcze, zamieszkałych stale na danym terenie. Kandydatów na ławników do orzekania w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych zgłaszają w równej liczbie organy administracji państwowej i związki zawodowe, bowiem w rozpoznawaniu spraw występuje po jednym z każdej strony, czyli ławnik administracyjny i ławnik związkowy. Kadencja ławników trwa 4 lata. Ławnicy kładają ślubowanie wg roty ustalonej dla sędziów. W zakresie orzekania ławnicy są niezawiśli, podlegają tylko ustawom, głos ich jest równy z głosem sędziego. W orzekaniu obowiązuje zasada kolegialności, tak stanowi prawo. W opinii publicznej rola ławników jest bagatelizowana. Właściwa ranga ławników, „sumienia społecznego”, być może zmieniłaby wizerunek wymiaru sprawiedliwości w naszym kraju.

Ławnik wojskowy

Generalnie ławnikiem w sądzie wojskowym może być tylko żołnierz, który znajduje się  w służbie czynnej, który ukończył 18 lat, korzysta z praw cywilnych i obywatelskich, wyróżnia się w wykonywaniu zadań służbowych i przestrzeganiu dyscypliny. Ławników wojskowych wybiera się do konkretnego wojskowego sądu na zebraniach żołnierzy jednostek wojskowych. Kadencja takiego ławnika trwa 3 lata, bądź też przez okres odbywania służby wojskowej. Ławnik może być odwołany przez zebranie większością głosów. W wojskowych sądach obowiązuje zasada, że ławnik nie może być niższy stopniem od sądzonego. Ławnicy cywilni mogą uczestniczyć w określonych przypadkach w sądzie wojskowym.

Organy sądów

W Sądzie Najwyższym oraz w sądach apelacyjnych i okręgowych działają poza pierwszymi prezesami i ich zastępcami organy kolegialne, takie jak: zgromadzenie ogólne sędziów, kolegium sądu. Zgromadzenia ogólne sędziów wysłuchują rocznych sprawozdań z pracy kolegiów własnych sądów, zapoznają się z przedstawionymi przez kolegia kandydaturami na stanowiska własnych sądów oraz zajmują się sprawami istotnymi dla sędziów. Sądy rejonowe mają tylko jeden organ sądowy – prezesa sądu. Prezesów i wiceprezesów sądów, z wyjątkiem Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, powołuje i odwołuje minister sprawiedliwości, po zasięgnięciu opinii zgromadzenia ogólnego sędziów określonej instancji, spośród sędziów własnych lub wyższych instancji także spośród sędziów: Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Kadencja prezesa sądu apelacyjnego, okręgowego i rejonowego trwa 4 lata. Nadzór administracyjny nad sądami powszechnymi, wojskowymi i administracyjnymi sprawuje minister sprawiedliwości. Ustala regulamin wewnętrzny określający tryb urzędowania sądów. Określa terminy niszczenia
Read more…

Trybunał Konstytucyjny

Trybunał Konstytucyjny powołany został na mocy ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. Jest samodzielnym, autonomicznym organem. Składa się z 15 sędziów nominowanych przez Sejm na okres 9 lat (art. 194 ust. 1 konstytucji) bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ogólnej liczby posłów. Kadencja liczona jest indywidualnie, a zatem istnieje gwarancja ciągłości pracy. Prezesa i wiceprezesa trybunału mianuje prezydent spośród przedstawionych przez trybunał kandydatów. Kompetencje Trybunału Konstytucyjnego obejmują cztery dziedziny: kontrole norm  między innymi rozpatrywanie skarg konstytucyjnych; w tej procedurze uprawniony jest do zwracania się do trybunału prezydent RP, a także inne podmioty, rozstrzyganie sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami państwa, orzekanie o zgodności z konstytucją celów lub działalności partii politycznych, uznanie przejściowej niemożności sprawowania urzędu przez prezydenta. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego są ostateczne i mają moc obowiązującą. Podstawą prawną działania Trybunału Konstytucyjnego jest konstytucja
Read more…

Trybunał Stanu

Ustanowiony został na mocy ustawy z dnia 26 marca 1982 r. Trybunał Stanu orzeka o odpowiedzialności osób zajmujących stanowiska państwowe za naruszenie konstytucji i ustaw, obejmującej także odpowiedzialność karną za przestępstwa popełnione w związku z zajmowanym stanowiskiem (prezydent, członkowie RM). Przed Trybunałem Stanu mogą być postawieni: prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, prezes i członkowie Rady Ministrów, prezes Najwyższej Izby Kontroli prezes Narodowego Banku Polskiego, członkowie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, naczelny dowódca Sił Zbrojnych, osoby, którym prezes Rady Ministrów powierzył kierowanie ministerstwami, posłowie i senatorowie. Prawo pociągnięcia do odpowiedzialności pozostałych wymienionych osób przysługuje wyłącznie Sejmowi. Trybunał Stanu powoływany jest przez Sejm na cztery lata spoza grona posłów i senatorów. Składa się z przewodniczącego, którym jest pierwszy prezes Sądu Najwyższego, dwóch zastępców i 16 członków. Wymagane jest, aby w składzie Trybunału Stanu była przynajmniej połowa sędziów zawodowych. Członkowie trybunału są niezawiśli w sprawowaniu funkcji
Read more…

Najwyższa Izba Kontroli

Najwyższa Izba Kontroli jest naczelnym organem kontroli państwowej, tak stanowi konstytucja w art. 202 ust. 1. Działa kolegialnie poprzez swoje organy, którymi są: prezes i jego zastępcy oraz kolegium Najwyższej Izby Kontroli. Na czele NIK stoi prezes powołany przez Sejm na 6 lat na wniosek marszałka Sejmu bezwzględną większością głosów za zgodą Senatu, jeśli takiej nie uzyska, Sejm powołuje na to stanowisko inną osobę. Zastępców prezesa i Kolegium Najwyższej Izby Kontroli powołuje marszałek Sejmu na wniosek prezesa. Kadencja tego organu trwa 3 lata. Wszyscy pełniący wymienione funkcje nie mogą należeć do partii politycznych, związków zawodowych ani zajmować innych stanowisk z wyjątkiem profesora szkoły wyższej. Jednostkami organizacyjnymi NIK są departamenty i delegatury – jednostki zamiejscowe. Funkcjonowanie ich określa statut nadany przez marszałka Sejmu. NIK podlega Sejmowi RP. Podstawę prawną NIK stanowi
Read more…

Kompetencje Najwyższej Izby Kontroli

NIK kontroluje działalność organów administracji państwowej pod kątem wykonania budżetu państwa, realizacji ustaw i innych aktów prawnych w zakresie działalności finansowej, gospodarczej i organizacyjno-administracyjnej tych jednostek – czyli ich legalności, gospodarności, rzetelności i celowości. Bada zarzuty dotyczące działalności członków rządu, Narodowego Banku Polskiego, Kancelarii Prezydenta, Kancelarii Sejmu, Trybunału Konstytucyjnego, Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Prezes NIK ma prawo udziału w posiedzeniach Sejmu, ma prawo uczestniczyć w posiedzeniach Rady Ministrów oraz może występować do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskami. Posiada immunitet nietykalności, który jest gwarancją pracy instytucji. Zadaniem Najwyższej Izby Kontroli jest podejmowanie kontroli na zlecenie Sejmu lub jego organów, na wniosek prezydenta RP, prezesa Rady Ministrów oraz z własnej inicjatywy.

Rzecznik Praw Obywatelskich

Urząd Rzecznika Praw Obywatelskich ustanowiony został na mocy ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. Wyprzedził o dwa lata zmianę ustroju państwa. Rzecznik praw obywatelskich powoływany jest przez Sejm za zgodą Senatu na wniosek marszałka Sejmu od kadencji, która rozpoczyna się w 2000 r., na 5 lat. Podstawowym zadaniem rzecznika jest stanie na straży wolności i praw człowieka i obywatela określonych w konstytucji i innych przepisach prawa. Zadanie to rzecznik realizuje przez badania, czy na skutek działania lub zaniechania organów, organizacji lub instytucji zobowiązanych do przestrzegania i realizacji wolności człowieka i obywatela nie nastąpiło naruszenie prawa oraz zasad współżycia i sprawiedliwości społecznej i – w razie stwierdzenia takiego naruszenia – podejmuje stosowne działania. Swoje zadania rzecznik realizuje przy pomocy Biura Rzecznika Praw Obywatelskich.